กล้วยไข่กับลักษณะทางภูมิศาสตร์ของเมืองกำแพงเพชร

มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร ได้ดำเนินงานตามพันธกิจสัมพันธ์มหาวิทยาลัยกับสังคมท้องถิ่น (University Engagement) โดยมีศูนย์เผยแพร่นวัตกรรมภูมิสารสนเทศเพื่อการพัฒนาท้องถิ่น เป็นหนึ่งในการดำเนินงานภายใต้ศูนย์ความเป็นเลิศของมหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร มีเป้าหมายสำคัญ คือ

1. การยกระดับการศึกษา เสริมสร้างปัญญา และ

2. การถ่ายทอดองค์วามรู้หรือบริการวิชาการ เพื่อส่งเสริมการพัฒนาท้องถิ่น

จึงเป็นบทบาทสำคัญ ในการถ่ายทอดองค์ความรู้และนวัตกรรมด้านภูมิสารสนเทศ สนับสนุนการขับเคลื่อนการพัฒนาท้องถิ่น ผ่านการเรียนรู้เทคโนโลยีภูมิสารสนเทศ เพื่อการจัดการ  พัฒนา และแก้ปัญหาเชิงพื้นที่

จังหวัดกำแพงเพชร มีลักษณะภูมิประเทศทั่วไปเป็นที่ราบ มีที่สูงสลับอยู่บ้าง พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นแบบลูกคลื่นลอนลาดถึงลูกคลื่นลอนชัน หินดั้งเดิมเป็นหินตะกอนที่ยังไม่อัดตัวกันแน่น มีแม่น้ำปิงไหลผ่านเป็นระยะทางยาวประมาณ 104 กิโลเมตร ดินส่วนใหญ่เป็นดินร่วนปนทราย มีความอุดมสมบูรณ์

ลักษณะภูมิอากาศ เป็นแบบทุ่งหญ้าเมืองร้อน มีฝนตกสลับแห้งแล้ง มีอุณภูมิสูงเกือบตลอดปีประมาณ 27.3 องศาเซลเซียส อุณหภูมิสูงสุดเฉลี่ย 33.4 องศาเซลเซียส อุณหภูมิต่ำสุดเฉลี่ย 22.5 องศาเซลเซียส ซึ่งได้รับอิทธิพลจากลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ ทำให้มีปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยประมาณ 1,301.5 มิลิเมตรต่อปี

 

แผนที่แสดงลักษณะภูมิประเทศ จังหวัดกำแพงเพชร อ้างอิง วัลลภ ทองอ่อน (2560).

  

ด้วยปัจจัยทางธรรมชาติและปัจจัยจากมนุษย์ ที่มีส่วนสำคัญต่อการผลิตกล้วยไข่ จากพื้นที่จังหวัดกำแพงเพชร ซึ่งเป็นตำแหน่งที่มีสภาพดินที่อุดมสมบูรณ์เหมาะแก่การปลูกกล้วยไข่ มีชุดดินที่เหมาะสม ได้แก่ ชุดดินที่ 33 (ชุดดินกำแพงเพชร) มี แร่ไมก้าหรือหินปูน ปะปน อีกทั้งสภาพภูมิอากาศเหมาะสมต่อการปลูกกล้วยไข่ ประกอบกับการคัดเลือกพันธุ์ การดูแลรักษา การเก็บเกี่ยวอย่างพิถีพิถัน และกรรมวิธีผลิตที่ได้มาตราฐาน ทำให้กล้วยไข่ที่ปลูกใน  จังหวัดกำแพงเพชร มีรสชาติและลักษณะที่แตกต่างไปจากกล้วยที่ปลูกในพื้นที่จังหวัดอื่น กล่าวคือ มีรสชาติหวาน เมื่อสุกมีความหวานไม่ต่ำกว่า 24 องศาบริกซ์ เนื้อกล้วยมีสีครีมอมส้ม เนื้อแน่น เปลือกบาง ผลมีขนาดกลางเล็ก

ศูนยเผยแพร่นวัตกรรมภูมิสารสนเทศเพื่อการพัฒนาท้องถิ่น ได้มีการพัฒนารูปแบบการสร้างสื่อเพื่อส่งเสริมการผลิตกล้วยไข่สู่ตลาดประเทศเพื่อนบ้าน อ้างอิง วัลลภ ทองอ่อน (2560).

 

ศูนย์เผยแพร่นวัตกรรมภูมิสารสนเทศ ได้ทำการวิเคราะห์พื้นที่เหมาะสมสำหรับการปลูกกล้วยไข่ จังหวัดกำแพงเพชร ใช้เทคโนโลยีที่เรียกว่า ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) เทคนิคการซ้อนทับข้อมูลแผนที่ (Map Overlay) โดยใช้โมเดลดัชนี (Index Model) ใช้ตัวเกณฑ์ (Criteria) วิเคราะห์ 10 ตัว ได้แก่

1) เนื้อดิน (Soil Texture)

2) ความเหมาะสมของชุดดินในการปลูกพืช (Suitable Soil)

3) ปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยรายปี (Annual Rainfall)

4) พื้นที่ชลประทาน (Irrigation)

5) อุณหภูมิเฉลี่ยรายปี (Annual Temperature)

6) ภูมิสัณฐาน (Landform)

7) ความลาดชัน (Slope)

8) ความเสี่ยงของพื้นที่ต่อการเกิดน้ำท่วม (Flood Risk)

9) ความเสี่ยงของพื้นที่ต่อการเกิดความแห้งแล้ง (Drought Risk)

10) การใช้ที่ดิน (Land Use And Land Cover)

โดยผลการศึกษาพบว่า จังหวัดกำแพงเพชรมีพื้นที่เหมาะสมมากในการปลูกกล้วยไข่จำนวน 1,864.30 ตารางกิโลเมตร หรือ 1,165,187.25 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 21.90 ของพื้นที่จังหวัด โดยมีพื้นที่เหมาะสมปานกลางร้อยละ 6.84 พื้นที่เหมาะสมน้อยร้อยละ 29.02 และพื้นที่ไม่เหมาะสมร้อยละ 42.24  (พื้นที่ไม่เหมาะสมส่วนใหญ่เป็นป่าไม้ในเขตอำเภอคลองลาน)

 

แผนที่แสดงพื้นที่เหมาะสมในการปลูกกล้วยไข่กำแพงเพชร โดยประยุกต์ใช้ GIS อ้างอิง วัลลภ ทองอ่อน (2560).

เมื่อพิจารณาด้านตำแหน่งความเหมาะสม พบว่า พื้นที่เหมาะสมมากจะอยู่บริเวณตำบลโกสัมพี ตำบลเพชรชมพู ตำบลวังบัว ตำบลท่ามะเขือ ตำบลวังเขม ตำบลคลองลานพัฒนา ตำบลแสนตอ ตำบลสลกบาตร ตำบลไทรงาม ตำบลหนองไม้กอง ตำบลประชาสุขสันต์ และตำบลช่องลม พื้นที่เหมาะสมน้อยและปานกลาง จะกระจายกันอยู่ทั่วทางตอนกลางและทั่วไปของจังหวัด ส่วนพื้นที่ไม่เหมาะสมจะเป็นเขตป่าไม้ทางทิศตะวันตกของจังหวัด

จากข้อมูลสถิติการปลูกกล้วยไข่ในจังหวัดกำแพงเพชรของกรมส่งเสริมการเกษตร (2553) ชี้ให้เห็นว่า ปัจจุบันมีพื้นที่ปลูกกล้วยไข่เพียง 3,667 ไร่ ซึ่งมีการปลูกลดลงและมีพื้นที่ปลูกน้อยมากเมื่อเทียบกับพืชชนิดอื่น ทั้งที่กล้วยไข่เคยเป็นพืชเศรษฐกิจที่มีการปลูกมากในจังหวัดกำแพงเพชร นำรายได้สู่เกษตรกรปีละไม่ต่ำกว่า 300 ล้านบาท และเป็นที่ยอมรับว่าจังหวัดกำแพงเพชรเป็นแหล่งปลูกกล้วยไข่ ที่สำคัญและรสชาติดีที่สุดในประเทศไทย ที่มีการปลูกมานานกว่า 90 ปี ทั้งนี้จากข้อมูลอำเภอที่มีการปลูกกล้วยไข่มากที่สุดคืออำเภอเมือง อำเภอโกสัมพีนคร อำเภอคลองลาน อำเภอพรานกระต่ายและอำเภอคลองขลุง

จังหวัดกำแพงเพชร มีความเหมาะสมสำหรับการปลูกกล้วยไข่ จึงควรมีแนวทางสนับสนุนเพื่อให้เกษตรกรหันมาปลูกกล้วยไข่เป็นพืชเศรษฐกิจอีกครั้ง

การถอดบทเรียนความรู้ท้องถิ่นและภูมิปัญญาท้องถิ่นในด้านกระบวนการการผลิตกล้วยไข่ของชุมชน เกษตรกรจังหวัดกำแพงเพชร

การสังเคราะห์ความรู้ท้องถิ่นและภูมิปัญญาท้องถิ่นในด้านกระบวนการการผลิตกล้วยไข่ของชุมชน/เกษตรกรจังหวัดกำแพงเพชร จากการวิจัยของ วัลลภ ทองอ่อน (2549) ซึ่งได้จากการสัมภาษณ์เชิงลึกเกษตรกรกล้วยไข่กำแพงเพชร และเอกสารตำราเรื่อง กล้วย ของเบญจมาศ ศิลาย้อย (2556) เมื่อได้เนื้อหาองค์ความรู้ นำองค์ความรู้นั้นมาร่วมกันถอดบทเรียนร่วมกับพื้นที่เหมาะสมในการปลูกกล้วยไข่กำแพงเพชร โดยมีองค์ความรู้ 5 ด้านสังเคราะห์ตามตัวแปรตลอดการผลิตกล้วยไข่ ได้แก่ การเตรียมดิน การคัดเลือกพันธุ์ การปลูก การดูแลรักษา และการเก็บเกี่ยว ดังรายละเอียดภาพดังต่อไปนี้

ภูมิปัญญาการกำจัดวัชพืชในสวนกล้วยไข่

ภูมิปัญญาการคัดเลือกหน่อพันธุ์

ภูมิปัญญาในการปลูกกล้วยไข่

การบรรจุหีบห่อเพื่อจำหน่ายกล้วยไข่

Visitors: 5,411